ΚΡΙΤΙΚΕΣ - America Hurrah
 

Σκληρές όψεις σκληρής Αµερικής - ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΕΡΗΣ

Καθημερινή

 

 

Eνα έξοχο θέατρο, πειραµατικό και επώδυνο, µακάρι για πολλούς 

 

«Πεταλούδες χρυσές οι Αµερικάνοι

λογαριάζουν πόσα δολάρια κάνει

σήµερα το υπερούσιο µέταλλό σου».

Κ. Γ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ,
 

«Στο άγαλµα της Ελευθερίας

που φωτίζει τον κόσµο»

«Ελεγεία και Σάτιρες», 1927
 

Με ρωτούν συχνά γιατί πηγαίνω και σε οµάδες. Επειδή εκεί µπορεί να προκύψει η έκπληξη, όπως φέτος από την τέλεια οργανωµένη και ανεπίληπτη στην εκτέλεση οµάδα

«Ασκηση». Θεωρώ υποχρέωσή µου να αναφέρω τα ονόµατα όλων των νέων ηθοποιών ή µαθητών, οι οποίοι αληθινά σκοτώνονται για να πραγµατώσουν την εξουθενωτική

ένταση που απαιτεί το υλικό τους: Β. Πινιώτη, Μιχ. Μαθιουδάκης, Ελ. Κούβακα, Σ. Μπέσης, Ελ. Μαούνη, Φ. Ταλαµπούκας, Ελισ. Λουµπαρδιά.
 

Ο διακεκριµένος ηθοποιός Περ. Μουστάκης τούς έδωσε ακραίες οδηγίες για τα δύο απ’ τα τρία µονόπρακτα του επιµόνως πρωτοποριακού και λίαν επίκαιρου έργου «America

hurrah!» (1966) του βελγοαµερικανού Ζαν-Κλώντ Βαν Ιταλυ. Το έργο το είχε ανεβάσει (1972) το Θ. Τέχνης κατά ευτυχή σκηνοθεσία Γ. Λαζάνη στο τότε θερινό θέατρο

«Ατλας» της οδού Ιουλιανού, που δεν υπάρχει πια. Τώρα, ο Μουστάκης ανέβασε την «Ακρόαση» και το «Μοτέλ» µέσα από έξαλλες κινήσεις, εφιαλτικά γκρουπαρίσµατα,

φωνητικό πανδαιµόνιο και σωµατικούς εξευτελισµούς, ιδίως στο πρώτο µονόπρακτο. Εδώ, στις οκτώ κυλιόµενες σκηνές κοινωνικής αναλγησίας κυριαρχεί η παντοµίµα, η

υπόγεια ειρωνεία, τα προτάγµατα του θεάτρου της σκληρότητας, σε βαθµό που ο θεατής να ενστερνισθεί, σχεδόν σωµατικά πια, την απώθηση για το απάνθρωπο

κεφαλαιοκρατικό σύστηµα του υπερατλαντικού κολοσσού, του οποίου η διοίκηση διαλύει κρανία, σχέσεις, συνειδήσεις και υπερβαίνει ακόµα και τον ίδιο τον θάνατο. Είναι

τέτοια η κινησιολογική έκρηξη στις ποικίλες κυβιστήσεις, όπως και τόσο προσεγµένη η κωδικοποίηση των άναρθρων κραυγών µε µικρές νησίδες σιωπής, ώστε η πρόκληση,

η βία και ο πόνος µεταφέρονται µε ασφάλεια από τη σκηνή στην πλατεία. Ισως η ανάγκη του σκηνοθέτη να βεβαιωθεί για τον «βιασµό» του θεατή τον έκανε να υπερβεί σε

διάρκεια τη φυσική αντοχή µιας τέτοιας δοκιµασίας. Δεν είµαι όµως και σίγουρος, µια και η αίσθηση πλησµονής και πνιγµονής είναι καθαρά υποκειµενική σ’ ένα τέτοιο

πολυµορφικό πρωτοποριακό θέατρο που ποθεί δείξεις και όχι δράµα. Εκεί, όµως, που θαυµατούργησε ο Μουστάκης ήταν στο αποτρόπαιο «Μοτέλ», ίσως ένα απ’ τα

σπουδαιότερα µονόπρακτα του σύγχρονου θεάτρου. Μια πελώρια, τερατώδης, ροµποτοειδής γριά διαφηµίζει τις ανέσεις του µοτέλ-συστήµατος, ενώ ένα ζευγάρι

υπερµεγέθεις κούκλες, αφού κάνουν έρωτα σε µια περίπου νεκρική κλίνη, καταστρέφουν όλα τα αντικείµενα του δωµατίου και αποκεφαλίζουν το καλωδιωµένο οµοίωµα της

διαφηµίζουσας γριάς.
 

Η παράσταση µεταφέρει µέσω ποπ-αρτ, καρτούν, µασκαράτας, ένα απόλυτο αίσθηµα φρικίασης αλλά και υπόγειου χλευασµού, ήτοι το µεταλλικό σύγκρυο ενός

«γενναιόδωρου» πολιτισµού που εξαρθρώνεται µέσα απ’ τις αντιφάσεις του στα εξ ων συνετέθη. Τον γενικευµένο αυτόν τρόµο η σκηνοθεσία πολλαπλασίασε προσφέροντας,

ταυτόχρονα µε την ανατριχιαστική δράση, µικρό αληθινό αριστοκρατικό γεύµα εσχάρας στους θεατές, κατά τη συνταγή του «Βread and Puppet Theater». Η αντίστιξη

ψυχικού ζόφου και γαστριµαργικής πανδαισίας λειτούργησε σαν ενοχή ηδονής.
 

Tο µέρος της όψεως (σκηνικά, κοστούµια, µάσκες, κούκλες) είχε την εγγύηση του Αγγ. Αγγελή που, όπως πάντα, κάθησε και σκέφτηκε, αισθάνθηκε και µετά ταύτα

τροµοκράτησε αρµοδίως. Του ανήκει µέγας έπαινος. Επίσης θετικός είµαι και για τους απροσδόκητους, µορφάζοντες, καγχάζοντες ή πένθιµους - νεκρικούς φωτισµούς του

Α. Αναστασίου όσο και για την κυρίαρχη, µέσα στην εκκωφαντική της επιθετικότητα, µουσική επιµέλεια του Τ. Κροµµύδα.

Eπώδυνη µυσταγωγία

Ο Βαν Ιταλυ µε τα έργα του «Πόλεµος», «Ο κυνηγός και το πουλί», «Πού είναι η βασίλισσα;», «Το φίδι», «Ο βασιλιάς των ΗΠΑ», «Μυστήριο», Προµηνύµατα», «Λεωφόρος

της Δύσης» και βέβαια, µε το προφητικό «Αmerica hurrah!», µέσω εντυπωσιακών µεταφορών και εικόνων αναζητεί το χαµένο στο έλος της διαφθοράς ανθρώπινο πρόσωπο

και «επιβάλλει» στον θεατή του µια επώδυνη, καθαρτήρια όµως, µυσταγωγία. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο το γεγονός ότι ο Βαν Ιταλυ συνεργάστηκε στενά (1963-1973) µε το

νεοϋορκέζικο Open Theater και τον εµπνευστή του Τζόζεφ Τσέικιν στη συλλογική αντίληψη του αντιστανισλαφσκικού «ζωντανού θεάτρου». Πρόκειται για µια πρακτική

βασιζόµενη στις αρχές της αφαίρεσης, της ψευδαίσθησης, των αυτοσχεδιαστικών µεταµορφώσεων προσώπων και των αντικειµένων και γυµνής επαφής ηθοποιού και θεατή

(Το βιβλικό «Φίδι» του Βαν Ιταλυ θεωρείται το υπόδειγµα αυτού του µοντέλου).

Το «America hurrah!» είναι συνάµα πολιτικό και, όσο κι αν δεν φαίνεται από πρώτη µατιά, βαθιά υπαρξιακό θέατρο, που άρδευσε αποφασιστικά το αµερικάνικο θέατρο των

δεκαετιών ’60-’70. Εύχοµαι η οµάδα «Ασκηση» να επαναλάβει τις παραστάσεις της. Ευεργετικά «αφόρητες», θα δώσουν την ευκαιρία στο στοµάχι, αφήνοντας για λίγο κατά

µέρος φιλετάκια και πουρέδες, να δοκιµαστεί στις ντιρέκτ µπουνιές και στις δύσπεπτες µυλόπετρες. Απαραίτητα συνοδευτικά αντιόξινα: Pepsamar και Losec!